Bài 6. Tinh bột và cellulose

Mục tiêu bài học

• Nêu được trạng thái tự nhiên, tính chất vật lí của tinh bột và cellulose.
• Mô tả được cấu tạo amylose, amylopectin và cellulose.
• Trình bày được phản ứng thuỷ phân, phản ứng màu của tinh bột với iodine, phản ứng của cellulose với nitric acid.
• Trình bày được sự tạo thành tinh bột trong cây xanh và vai trò trong cơ thể.

Khái niệm chính

Tinh bột

Polysaccharide gồm amylose và amylopectin, tạo từ các gốc α-glucose.

Amylose

Mạch không phân nhánh, các gốc α-glucose nối bằng liên kết α-1,4-glycoside, cuộn xoắn.

Amylopectin

Mạch phân nhánh nhờ thêm liên kết α-1,6-glycoside.

Cellulose

Polysaccharide mạch thẳng gồm các gốc β-glucose, mỗi gốc có ba nhóm –OH.

Quang hợp

Quá trình cây xanh dùng năng lượng ánh sáng tạo glucose rồi tinh bột từ $CO_2$ và nước.

Công thức

• $(C_6H_{10}O_5)_n + nH_2O \xrightarrow{H^+, t^\circ} nC_6H_{12}O_6$

  Thuỷ phân hoàn toàn tinh bột hoặc cellulose

  • $n$số mắt xích glucose

Thí nghiệm

• Tinh bột tác dụng với iodine

  Học sinh thực hành

  Mục đích: Nhận biết tinh bột

  Iodine làm hồ tinh bột chuyển xanh tím; màu mất khi đun nóng và xuất hiện lại khi để nguội.

  Dụng cụ: hồ tinh bột, dung dịch iodine, ống nghiệm, đèn cồn

  Làm thí nghiệm ảo

• Cellulose tác dụng với nitric acid

  Giáo viên biểu diễn

  Mục đích: Điều chế cellulose trinitrate

  Ngâm bông trong hỗn hợp acid, rửa và làm khô, sản phẩm cháy rất nhanh không khói.

  Dụng cụ: bông, $HNO_3$ đặc, $H_2SO_4$ đặc, cốc thuỷ tinh