Bài 16. Hydrocarbon không no

Mục tiêu bài học

• Nêu khái niệm alkene, alkyne, công thức chung và gọi tên theo IUPAC.
• Trình bày đồng phân cấu tạo và đồng phân hình học cis – trans của alkene.
• Trình bày phản ứng cộng (hydrogen, halogen, hydrogen halide, nước), quy tắc Markovnikov, phản ứng trùng hợp, oxi hoá; phản ứng của alk-1-yne với $AgNO_3/NH_3$.
• Nêu ứng dụng và phương pháp điều chế ethylene, acetylene.

Khái niệm chính

Alkene

Hydrocarbon mạch hở có một liên kết đôi C=C, công thức chung $C_nH_{2n}$ (n ≥ 2).

Alkyne

Hydrocarbon mạch hở có một liên kết ba C≡C, công thức chung $C_nH_{2n-2}$ (n ≥ 2).

Đồng phân hình học

Đồng phân cis – trans do vị trí không gian khác nhau của nhóm thế quanh liên kết đôi.

Quy tắc Markovnikov

Khi cộng HX vào alkene bất đối xứng, H ưu tiên gắn vào carbon có nhiều H hơn.

Phản ứng trùng hợp

Nhiều phân tử nhỏ kết hợp thành phân tử lớn (polymer).

Thí nghiệm

• Ethylene làm mất màu nước bromine

  Giáo viên biểu diễn

  Mục đích: Nhận biết liên kết đôi qua phản ứng cộng.

  Khí ethylene sục vào nước bromine làm dung dịch mất màu nhanh.

  Dụng cụ: ethanol, $H_2SO_4$ đặc, đá bọt, ống dẫn khí, nước bromine

  Làm thí nghiệm ảo

• Điều chế và thử tính chất của acetylene

  Giáo viên biểu diễn

  Mục đích: Quan sát acetylene cháy và phản ứng với $AgNO_3/NH_3$.

  Acetylene sinh ra làm mất màu bromine, cháy sáng và tạo kết tủa vàng nhạt với $AgNO_3/NH_3$.

  Dụng cụ: calcium carbide, nước, dung dịch $AgNO_3$ trong $NH_3$