Bài 7. Xu hướng biến đổi thành phần và một số tính chất của hợp chất trong một chu kì

Mục tiêu bài học

• Nêu được xu hướng biến đổi thành phần oxide cao nhất và hydroxide tương ứng của các nguyên tố chu kì 3.
• Nêu được xu hướng biến đổi tính acid – base của các oxide và hydroxide trong một chu kì.
• Viết được phương trình phản ứng minh hoạ tính acid – base của oxide và hydroxide chu kì 3.

Khái niệm chính

Oxide cao nhất

Oxide trong đó nguyên tố có hoá trị cao nhất, với nhóm A bằng số thứ tự nhóm (Na₂O, MgO, Al₂O₃, SiO₂, P₂O₅, SO₃, Cl₂O₇).

Hydroxide

Hợp chất tương ứng của oxide với nước: base như NaOH, Mg(OH)₂ hoặc acid có oxygen như H₂SO₄, HClO₄.

Oxide base

Oxide tác dụng với acid tạo muối và nước; nhiều oxide base tan trong nước tạo dung dịch base.

Oxide acid

Oxide tác dụng với base tạo muối và nước; nhiều oxide acid tan trong nước tạo acid.

Chất lưỡng tính

Chất vừa tác dụng được với acid vừa tác dụng được với base, như Al₂O₃ và Al(OH)₃.

Thí nghiệm

• Phản ứng của Na₂O, MgO, P₂O₅ với nước

  Giáo viên biểu diễn

  Mục đích: So sánh tính acid – base của oxide qua màu quỳ tím.

  Na₂O tan hết, quỳ tím chuyển xanh đậm; MgO tan ít, quỳ chuyển xanh nhạt; P₂O₅ tan hết, quỳ chuyển đỏ. Tính base giảm, tính acid tăng từ trái sang phải chu kì 3.

  Dụng cụ: Na₂O, MgO, P₂O₅, Nước, Ống nghiệm, Giấy quỳ tím

• Phản ứng của muối carbonate với dung dịch acid

  Học sinh thực hành

  Mục đích: So sánh độ mạnh của HNO₃ và H₂CO₃.

  Nhỏ Na₂CO₃ vào HNO₃ thấy sủi bọt khí CO₂: acid mạnh hơn đẩy acid yếu hơn ra khỏi muối, nên HNO₃ (của N) mạnh hơn H₂CO₃ (của C).

  Dụng cụ: Dung dịch Na₂CO₃, Dung dịch HNO₃ loãng, Ống nghiệm

• Tính lưỡng tính của aluminium hydroxide

  Mô phỏng / video

  Mục đích: Thấy Al(OH)₃ phản ứng được cả với base dư.

  Kết tủa keo trắng Al(OH)₃ tạo thành rồi tan khi thêm NaOH dư, minh hoạ vị trí chuyển tiếp của Al giữa kim loại và phi kim trong chu kì 3.

  Dụng cụ: Dung dịch AlCl₃, Dung dịch NaOH, Ống nghiệm

  Làm thí nghiệm ảo