Vật lí 10
Vật líLớp 10Chương 1. Mở đầu

Bài 3. Thực hành tính sai số trong phép đo. Ghi kết quả đo

Mục tiêu bài học

  • Phân biệt phép đo trực tiếp và phép đo gián tiếp.
  • Phân biệt sai số ngẫu nhiên và sai số hệ thống; nêu cách hạn chế.
  • Tính được sai số tuyệt đối, sai số tỉ đối và ghi đúng kết quả đo.

Khái niệm chính

Phép đo trực tiếp
Đọc giá trị trực tiếp trên dụng cụ đo.
Phép đo gián tiếp
Tính giá trị đại lượng qua công thức từ các đại lượng đo trực tiếp.
Sai số hệ thống
Sai lệch có quy luật do dụng cụ hoặc phương pháp, lặp lại như nhau mỗi lần đo.
Sai số ngẫu nhiên
Sai lệch không theo quy luật do nhiều yếu tố ngẫu nhiên, giảm bằng cách đo nhiều lần.
Sai số tỉ đối
Tỉ số giữa sai số tuyệt đối và giá trị trung bình, cho biết độ chính xác của phép đo.

Công thức

  • A‾=A1+A2+⋯+Ann\overline{A}=\frac{A_1+A_2+\dots+A_n}{n}

    Giá trị trung bình của n lần đo.

    • A‾\overline{A}giá trị trung bình
    • AiA_igiá trị lần đo thứ i
    • nnsố lần đo
  • ΔAi=∣A‾−Ai∣\Delta A_i=|\overline{A}-A_i|

    Sai số tuyệt đối của lần đo thứ i.

    • ΔAi\Delta A_isai số tuyệt đối lần i
  • ΔA=ΔA‾+ΔAdc\Delta A=\overline{\Delta A}+\Delta A_{dc}

    Sai số tuyệt đối của phép đo gồm sai số ngẫu nhiên trung bình và sai số dụng cụ.

    • ΔA‾\overline{\Delta A}sai số ngẫu nhiên trung bình
    • ΔAdc\Delta A_{dc}sai số dụng cụ (thường bằng nửa hoặc một độ chia nhỏ nhất)
  • δA=ΔAA‾⋅100%\delta A=\frac{\Delta A}{\overline{A}}\cdot 100\%

    Sai số tỉ đối.

    • δA\delta Asai số tỉ đối(%\mathrm{\%})
  • A=A‾±ΔAA=\overline{A}\pm\Delta A

    Cách ghi kết quả đo.

    • AAkết quả đo

Thí nghiệm

  • Đo đường kính viên bi và thời gian rơi

    Học sinh thực hành

    Mục đích: Luyện tính sai số và ghi kết quả đo.

    Đo nhiều lần một đại lượng, tính giá trị trung bình, sai số tuyệt đối, sai số tỉ đối rồi ghi kết quả theo dạng A‾±ΔA\overline{A}\pm\Delta A.

    Dụng cụ: Thước kẹp, Viên bi thép, Đồng hồ đo thời gian hiện số, Cổng quang điện

Ứng dụng

  • Kiểm định chất lượng sản phẩm cơ khí theo dung sai.
  • Đánh giá độ tin cậy của số liệu thí nghiệm.

Dễ nhầm

  • Ghi kết quả với quá nhiều chữ số có nghĩa so với sai số.
  • Nghĩ đo nhiều lần sẽ loại bỏ được sai số hệ thống.